Jednake šanse za sve medije u Crnoj Gori - Godišnji izvještaj za 2016 (Centar za građansko obrazovanje (CGO), 2017)
Projekat "Jednake šanse za sve medije" ima za opšti cilj da doprinese promociji medijskih sloboda i medijskog pluralizma u Crnoj Gori, a u skladu sa propisima Evropske unije i najboljim međunarodnim praksama i standardima. Preciznije, projekat teži da pomogne proces kreiranja jasnih mehanizama raspodjele i kontrole finansiranja medija iz javnih fondova i dodjele državne pomoći medijima u Crnoj Gori, kako bi se ovaj sistem uskladio sa međunarodnim standardima i najboljim praksama koje podstiču razvoj medijskih sloboda. Projekat je okrenut i ka unaprijeđenju svijesti zainteresovane javnosti o odgovornom trošenju novca iz Budžeta Crne Gore, ukazivanjem na odnos koji javni sektor u Crnoj Gori ima prema medijima, a kroz novčana izdvajanja po različitim osnovama.
Javni sektor, kao predmet istraživanja, po Zakonu o budžetu Crne Gore, obuhvata državne organe, opštine (jedinice lokalne samouprave), nezavisna regulatorna tijela, javne ustanove i privredna društva u kojima država ili opštine imaju većinski vlasnički udio, pravosuđe (sudove i tužilaštva), Zaštitnika ljudskih prava i sloboda, i druge. Centar za građansko obrazovanje (CGO) je ovu temu otvorio u Crnoj Gori i pažljivo je prati, u mjeri svojih mogućnosti, već pet godina. U tom pravcu, CGO je do sada sačinio pet nacionalnih i jedan međunarodni izvještaj, koji su relevantni izvori za brojne domaće i međunarodne adrese, iako još uvijek ostaju nedovoljno korišćeni od strane crnogorskih institucija. U ovom okviru je sprovedeno i istraživanje za 2016. godinu, kroz koje su prikupljeni podaci o tome kojim su medijima, informativnim agencijama, agencijama za odnose sa javnošću, produkcijskim kućama, itd.
od strane organa javnog sektora na osnovu ugovora o pružanju usluga, specijaliziranih usluga ili po drugim osnovima opredijeljena novčana sredstva. Izrađena je i analiza koja daje ažuriran i opsežan pregled raspodjele javnih sredstava na nacionalnom i na lokalnom nivou tokom 2016.godine gore navedenim subjektima. S obzirom da se već identifikuju trendovi, daje se i presjek ukupnih izdvajanja za period 2013-2016. godine. Takođe, publikacija sadrži osvrt na medijski normativni i institucionalni okvir, kao i analizu efikasnosti primjene Zakona o slobodnom pristupu informacijama i Zakona o javnim nabavkama (u dijelu obaveze organa javnog sektora da svu tendersku dokumentaciju blagovremeno objavljuju na portalu javnih nabavki Uprave za javne nabavke Crne Gore).
Konačno, u odnosu na predmetne teme, publikacija nudi zaključke i preporuke za unaprijeđenje postojećeg stanja, uključujući i prijedloge za izmjene i dopune shodnog zakonodavnog okvira, za koje se CGO zalaže već neko vrijeme, a kako bi ova oblast bila usklađena sa međunarodnim standardima u sferi slobode izražavanja i nezavisnosti medija, konkurencije, dodjele državne pomoći i javnih nabavki. Nalazi prethodnih pet nacionalnih izvještaja i jednog međunarodnog ukazali su da postoje brojne nejasnoće i nedorečenosti kada je u pitanju finansiranje medija i vezanih subjekata iz Budžeta Crne Gore, kao i potreba da se ova oblast adekvatno uredi. Uočena je tendencija organa javnog sektora da zadrže svoj uticaj na medije kroz selektivno i netransparentno finansiranje, čime se direktno ugrožavaju tržišni uslovi i konkurencija, ali i vrši indirektan pritisak na uređivačku politiku.
Nedovoljna transparentnosti ovog procesa i (ne)postojanje preciznih i obavezujućih kriterijuma za raspodjelu sredstava, uz neizveden zakonodavni okvir dodatno negativno utiče na sve lošije stanje u crnogorskim medijima. Imajući u vidu da je procijenjeno marketinško tržište u Crnoj Gori 9,5-10 miliona EUR godišnje, iznosi koji se iz javnih fondova uplaćuju medijima i vezanim subjektima vode zaključku da država ostaje pojedinačno jedan od ključnih faktora koji može oblikovati ovo tržište na štetu ili na korist pojedinih medija, a samim tim i njihovu održivost. U prosjeku, po dostupnim podacima CGO-a, koji se uglavnom odnose na informacije dobijene od 66% ili 67% organa javnog sektora, iz javnih fondova se u medije i vezane subjekte godišnje ulaže oko 2.5 miliona eura, a što ne uključuje još oko 30% onih organa koji odbijaju dostaviti te informacije.